Tăng huyết áp - Vì sao gọi là "kẻ giết người thầm lặng"?
Huyết áp là áp lực của dòng máu tác động lên thành các động mạch khi tim co bóp tống máu đi nuôi cơ thể. Theo các khuyến cáo tim mạch hiện hành, một người trưởng thành được xác định là tăng huyết áp khi chỉ số huyết áp tâm thu ≥ 140 mmHg và/hoặc huyết áp tâm trương ≥ 90 mmHg khi đo đúng quy trình tại cơ sở y tế.
Điều nguy hiểm nhất của tăng huyết áp là ở giai đoạn đầu, đại đa số người bệnh hoàn toàn không cảm thấy bất kỳ triệu chứng mệt mỏi hay đau đớn nào. Bệnh vẫn âm thầm gây tổn thương lớp lót lòng mạch máu qua từng ngày, tạo điều kiện thuận lợi cho mảng xơ vữa phát triển dẫn đến bệnh mạch vành và các tai biến mạch máu nghiêm trọng.
Các biến chứng nguy hiểm nếu huyết áp không được kiểm soát
Nếu không được phát hiện sớm và điều trị duy trì liên tục, tăng huyết áp kéo dài sẽ gây tổn hại nghiêm trọng đến các cơ quan đích trong cơ thể:
- Biến chứng tim mạch: Gây phì đại thất trái, suy tim tiến triển, thiếu máu cục bộ cơ tim và nhồi máu cơ tim cấp.
- Biến chứng mạch máu não: Đột quỵ thiếu máu não (nhồi máu não do tắc mạch) hoặc xuất huyết não (vỡ mạch máu não do áp lực cao).
- Biến chứng thận: Xơ vữa mạch máu thận, giảm độ lọc cầu thận và dẫn đến suy thận mạn tính giai đoạn cuối.
- Biến chứng mắt: Tổn thương các mạch máu võng mạc, gây xuất huyết võng mạc, suy giảm thị lực và mù lòa.
Hướng dẫn tự đo huyết áp chuẩn xác tại nhà
Theo dõi huyết áp tại nhà bằng máy đo bắp tay điện tử đạt chuẩn là công cụ then chốt giúp bác sĩ đánh giá chính xác hiệu quả điều trị và loại trừ hiện tượng "tăng huyết áp áo choàng trắng":
Quy trình 5 bước đo huyết áp chuẩn
1. Chuẩn bị: Nghỉ ngơi yên tĩnh ít nhất 5 phút trước khi đo; không uống cà phê, hút thuốc lá hay vận động mạnh trong vòng 30 phút trước đó.
2. Tư thế: Ngồi thẳng lưng tựa vào ghế, hai chân chạm sàn, không vắt chéo chân; cánh tay đặt trên bàn sao cho vòng bít ngang tầm tim.
3. Vòng bít: Quấn vòng bít vừa vặn trực tiếp lên bắp tay trần, cách nếp gấp khuỷu tay khoảng 1-2 cm.
4. Trong khi đo: Ngồi yên, không nói chuyện và không cử động tay.
5. Đo lặp lại: Đo 2 lần cách nhau 1-2 phút và lấy giá trị trung bình; ghi chép lại chỉ số vào sổ nhật ký huyết áp.
Khi nào người bệnh cần đi khám chuyên khoa tim mạch?
Người bệnh nên đến thăm khám tim mạch để được bác sĩ đánh giá chuyên sâu trong các trường hợp:
- Chỉ số huyết áp tự đo tại nhà thường xuyên vượt ngưỡng 135/85 mmHg dù đang dùng thuốc hay chưa từng dùng thuốc.
- Xuất hiện các dấu hiệu gợi ý: Đau tức vùng sau gáy vào buổi sáng, chóng mặt hoa mắt, cảm giác hồi hộp trống ngực từng hồi hoặc nhìn mờ đột ngột.
- Huyết áp dao động thất thường, lúc quá cao lúc tụt thấp kèm cảm giác mệt lả khi thay đổi tư thế.
- Tăng huyết áp kèm theo các bệnh lý nền đồng mắc như đái tháo đường, rối loạn mỡ máu hoặc tiền sử đã can thiệp tim mạch.
Cơn tăng huyết áp khẩn cấp
Nếu huyết áp đo được từ 180/120 mmHg trở lên kèm theo đau đầu dữ dội, khó thở, tức ngực, mờ mắt hoặc yếu liệt nửa người, đây là tình trạng cấp cứu y tế. Người bệnh cần được đưa ngay đến khoa cấp cứu của bệnh viện gần nhất để xử trí hạ áp an toàn.
Phạm vi hỗ trợ của bác sĩ chuyên khoa
Bác sĩ Lê Nguyễn Quỳnh Thư với hơn 20 năm kinh nghiệm lâm sàng tại Bệnh viện Chợ Rẫy tiếp cận bệnh nhân tăng huyết áp với mục tiêu bảo vệ toàn diện hệ tim mạch:
- Phân tầng nguy cơ tim mạch: Đánh giá mức độ tổn thương cơ quan đích thông qua xét nghiệm đạm niệu vi thể, chức năng thận, men tim, điện tim và siêu âm tim Doppler.
- Cá nhân hóa phác đồ thuốc hạ áp: Lựa chọn nhóm thuốc phù hợp nhất (thuốc ức chế men chuyển/chẹn thụ thể, chẹn kênh canxi, chẹn beta, lợi tiểu...) theo bệnh cảnh cụ thể của từng người bệnh.
- Phối hợp kiểm soát chuyển hóa: Đồng thời kiểm soát chỉ số lipid máu và đường huyết để ngăn ngừa xơ vữa động mạch tiến triển.
- Tư vấn điều chỉnh lối sống: Hướng dẫn chế độ ăn giảm muối (dưới 5g muối/ngày), tăng cường rau xanh quả tươi, duy trì cân nặng hợp lý và bài tập thể lực an toàn theo lứa tuổi.