Nên dùng loại máy nào?
Với đa số người trưởng thành, nên ưu tiên máy đo huyết áp tự động có vòng bít ở cánh tay.
American Heart Association không khuyến khích dùng máy đo ở ngón tay và nhìn chung máy đo cổ tay ít đáng tin cậy hơn máy đo cánh tay nếu tư thế không được kiểm soát tốt. Máy cũng nên là sản phẩm đã được kiểm định độ chính xác.
Một yếu tố thường bị bỏ qua là kích thước vòng bít. Nếu vòng bít quá nhỏ hoặc quá lớn so với cánh tay, kết quả có thể sai.
Trước khi đo huyết áp cần chuẩn bị gì?
Trong khoảng 30 phút trước khi đo, nên tránh:
- hút thuốc
- uống cà phê hoặc đồ uống có caffeine
- tập thể dục
- hoạt động gắng sức
Nên đi tiểu trước khi đo vì bàng quang căng cũng có thể ảnh hưởng đến huyết áp.
Sau đó ngồi nghỉ yên ít nhất 5 phút. Trong thời gian này không nên nói chuyện hoặc sử dụng điện thoại.
Tư thế ngồi đúng như thế nào?
Ngồi trên ghế có tựa lưng, lưng được hỗ trợ, hai bàn chân đặt phẳng trên sàn và không bắt chéo chân.
Cánh tay được đặt trên bàn hoặc bề mặt phẳng, thư giãn và ở ngang mức tim. Vòng bít phải quấn trực tiếp trên da, không quấn bên ngoài áo.
Trong lúc máy đang đo, không nói chuyện, không cử động và cố gắng thư giãn.
Những chi tiết tưởng rất nhỏ này có thể tạo ra khác biệt đáng kể giữa một con số có giá trị và một con số gây hiểu nhầm.
Nên đo một lần hay nhiều lần?
Một lần đo chỉ phản ánh huyết áp tại thời điểm đó.
American Heart Association khuyến cáo mỗi lần đo nên thực hiện hai lần, cách nhau khoảng một phút, rồi ghi lại kết quả. Việc theo dõi nhiều ngày giúp bác sĩ nhìn được xu hướng thực tế tốt hơn so với một con số đơn lẻ.
Nếu bác sĩ đang cần đánh giá huyết áp tại nhà để chẩn đoán hoặc điều chỉnh điều trị, bạn có thể được yêu cầu đo vào buổi sáng và buổi tối trong nhiều ngày. Tần suất cụ thể nên theo hướng dẫn của bác sĩ vì không phải ai cũng cần đo liên tục.
Nên đo tay trái hay tay phải?
Trong lần đánh giá ban đầu, việc kiểm tra huyết áp ở cả hai tay có thể giúp phát hiện chênh lệch đáng kể.
Sau khi đã xác định tay phù hợp để theo dõi, nên đo cùng một tay để so sánh các kết quả theo thời gian. Nếu hai tay có sự khác biệt rõ rệt và lặp lại nhiều lần, nên trao đổi với bác sĩ thay vì tự chọn con số thấp hơn.
Tại sao đo nhiều lần liên tiếp lại cho kết quả khác nhau?
Huyết áp vốn biến đổi theo từng phút. Khi bạn vừa ngồi xuống, đang lo lắng hoặc chưa thư giãn hoàn toàn, lần đầu có thể cao hơn những lần sau.
Đó là lý do guideline khuyến cáo lấy nhiều số đo thay vì dựa vào một lần duy nhất.
Tuy nhiên, không nên đo 10 hoặc 20 lần liên tiếp chỉ để cố tìm ra một con số thấp hơn. Cách làm này không giúp đánh giá huyết áp tốt hơn và có thể khiến người đo thêm lo lắng.
Nên ghi lại những gì?
Ít nhất nên ghi:
- ngày
- giờ đo
- huyết áp tâm thu
- huyết áp tâm trương
- nhịp tim nếu máy có hiển thị
Nếu có triệu chứng như đau đầu, đau ngực, hồi hộp hoặc chóng mặt tại thời điểm đó, có thể ghi chú thêm.
Nếu máy có bộ nhớ, bạn có thể mang máy hoặc dữ liệu đến khi tái khám. American Heart Association cũng khuyến cáo mang máy đến cơ sở y tế để so sánh với thiết bị chuẩn và kiểm tra cách sử dụng.
Nếu thấy huyết áp cao thì phải làm gì?
Không nên hoảng nếu chỉ có một số đo cao.
Hãy ngồi yên, kiểm tra lại tư thế và đo lại sau vài phút. Ghi nhận cả hai kết quả.
Nếu huyết áp thường xuyên cao trong nhiều ngày, nên trao đổi với bác sĩ để được đánh giá.
Nếu huyết áp cao hơn 180/120 mmHg, nên đo lại. Nếu vẫn rất cao, cần liên hệ nhân viên y tế. Nếu đồng thời xuất hiện đau ngực, khó thở, yếu hoặc tê, thay đổi thị giác, khó nói hoặc triệu chứng thần kinh mới, cần đi cấp cứu.
Có nên tự tăng hoặc giảm thuốc theo số đo tại nhà?
Không nên nếu chưa có kế hoạch điều chỉnh thuốc được bác sĩ hướng dẫn trước.
Huyết áp có thể dao động vì nhiều lý do. Việc tự tăng liều khi thấy một số đo cao hoặc bỏ thuốc khi thấy huyết áp đẹp có thể gây nguy hiểm.
American Heart Association nhấn mạnh rằng theo dõi huyết áp tại nhà không thay thế việc khám định kỳ và người bệnh không nên tự ngưng thuốc hạ huyết áp dựa vào số đo tại nhà.
Máy đo huyết áp tại nhà là công cụ rất hữu ích, nhưng giá trị của nó phụ thuộc vào cách đo. Một chuỗi số đo đúng kỹ thuật trong nhiều ngày thường giúp bác sĩ hiểu tình trạng của bạn tốt hơn rất nhiều so với hàng chục số đo thực hiện sai tư thế.
Nguồn tham khảo chính
- American Heart Association - Monitoring Blood Pressure at Home: https://www.heart.org/en/health-topics/high-blood-pressure/understanding-blood-pressure-readings/monitoring-your-blood-pressure-at-home
- American Heart Association - Home Blood Pressure Measurement Guide: https://www.heart.org/-/media/GRFW-Files/Know-Your-Risk/measuring-your-blood-pressure-at-home-English.pdf
- AHA/AMA - Self-Measured Blood Pressure Monitoring at Home: https://professional.heart.org/en/science-news/self-measured-blood-pressure-monitoring-at-home/top-things-to-know