Trước hết cần hiểu hai con số trên máy đo huyết áp
Một kết quả ví dụ 135/85 mmHg gồm:
- 135 là huyết áp tâm thu, tức áp lực trong động mạch khi tim co bóp
- 85 là huyết áp tâm trương, tức áp lực khi tim giãn giữa hai nhịp
Cả hai con số đều có ý nghĩa.
Vì sao có nơi nói 130/80 là cao, nơi khác lại nói 140/90?
Theo ACC/AHA tại Hoa Kỳ, huyết áp từ 130 đến 139 mmHg tâm thu hoặc 80 đến 89 mmHg tâm trương được xếp vào tăng huyết áp giai đoạn 1. Từ 140/90 mmHg trở lên là giai đoạn 2. American Heart Association hiện vẫn sử dụng cách phân loại này.
Trong khi đó, các guideline châu Âu truyền thống chẩn đoán tăng huyết áp tại phòng khám từ ngưỡng 140/90 mmHg. ESC 2024 đã thay đổi cách phân loại bằng cách tách thêm nhóm "huyết áp tăng" bên dưới ngưỡng chẩn đoán tăng huyết áp để nhấn mạnh nguy cơ tim mạch ngay cả trước khi đạt 140/90 mmHg.
Hội Tim mạch học Việt Nam hiện có Khuyến cáo chẩn đoán và điều trị tăng huyết áp năm 2022, đồng thời thường xuyên cập nhật các thay đổi từ những guideline quốc tế mới.
Vì vậy, nếu bạn thấy hai tài liệu sử dụng hai ngưỡng khác nhau thì chưa chắc tài liệu nào sai. Chúng có thể đang dùng hai hệ thống phân loại khác nhau.
Một lần đo 150/90 có nghĩa là chắc chắn bị tăng huyết áp không?
Không.
Huyết áp có thể thay đổi theo thời gian trong ngày, hoạt động thể lực, mất ngủ, lo lắng, đau, caffeine, thuốc lá, rượu, một số thuốc và cả cách đo.
Để xác định chính xác, bác sĩ thường dựa vào nhiều lần đo đúng kỹ thuật, có thể kết hợp với huyết áp đo tại nhà hoặc máy theo dõi huyết áp lưu động 24 giờ. Các guideline đều nhấn mạnh vai trò của đo huyết áp ngoài phòng khám vì có những người huyết áp cao khi gặp bác sĩ nhưng bình thường ở nhà, hoặc ngược lại.
Huyết áp đo ở nhà có giống huyết áp ở phòng khám không?
Không nhất thiết.
Môi trường phòng khám có thể làm một số người căng thẳng và huyết áp tăng tạm thời, thường gọi là tăng huyết áp áo choàng trắng. Ngược lại, có người đo tại phòng khám bình thường nhưng huyết áp trong sinh hoạt hằng ngày lại cao, gọi là tăng huyết áp ẩn giấu.
Chính vì vậy, số đo tại nhà có giá trị lớn nếu máy đo đáng tin cậy và cách đo đúng.
Khi nào một con số huyết áp trở nên đáng lo?
DẤU HIỆU CẢNH BÁO CẤP CỨU (115)
Một số đo hơi cao đơn lẻ thường không phải tình huống cấp cứu. Bạn nên ngồi nghỉ, đo lại đúng kỹ thuật và ghi nhận kết quả.
Tuy nhiên, khi huyết áp trên 180/120 mmHg, American Heart Association khuyến cáo đo lại sau ít nhất một phút. Nếu vẫn rất cao, cần liên hệ nhân viên y tế. Nếu mức huyết áp này đi kèm các triệu chứng như đau ngực, khó thở, yếu hoặc tê, thay đổi thị giác hoặc khó nói, đây có thể là tình huống cấp cứu.
Người không có triệu chứng có thể bị tăng huyết áp không?
Có, và đây là tình huống rất thường gặp.
Tăng huyết áp thường không gây triệu chứng rõ trong thời gian dài. Một người có thể sinh hoạt hoàn toàn bình thường nhưng huyết áp đã cao trong nhiều năm. Vì thế không nên dùng cảm giác "tôi thấy khỏe" để kết luận huyết áp bình thường.
Theo thời gian, huyết áp cao có thể làm tăng nguy cơ tổn thương tim, não, thận và hệ mạch máu.
Có phải cứ huyết áp trên 130/80 là phải uống thuốc?
Không.
Quyết định điều trị không dựa vào một con số đơn độc. Bác sĩ còn đánh giá tuổi, nguy cơ tim mạch tổng thể, bệnh động mạch vành, tiền sử đột quỵ, đái tháo đường, bệnh thận, mức huyết áp lặp lại và nhiều yếu tố khác.
Guideline ACC/AHA 2025 cũng nhấn mạnh việc kết hợp mức huyết áp với nguy cơ tim mạch để quyết định mức độ can thiệp.
Vì vậy, hai người cùng đo được 135/85 mmHg chưa chắc được xử trí giống nhau.
Vậy người bình thường nên nhớ con số nào?
Thay vì cố nhớ một con số duy nhất, có thể nhớ ba nguyên tắc:
Thứ nhất, huyết áp lý tưởng nên ở mức thấp nhưng vẫn đảm bảo cơ thể hoạt động bình thường.
Thứ hai, nếu các lần đo thường xuyên đạt từ 130/80 mmHg trở lên, đặc biệt nếu có bệnh tim mạch hoặc yếu tố nguy cơ, nên trao đổi với bác sĩ.
Thứ ba, nếu nhiều lần đo tại phòng khám đạt từ 140/90 mmHg trở lên thì cần được đánh giá tăng huyết áp một cách đầy đủ theo các hệ thống guideline hiện hành.
Điểm quan trọng nhất vẫn là đo đúng và nhìn vào xu hướng nhiều ngày, chứ không nên tự chẩn đoán chỉ bằng một số đo đơn lẻ.
Nguồn tham khảo chính
- Hội Tim mạch học Việt Nam - Khuyến cáo chẩn đoán và điều trị tăng huyết áp 2022: https://vnha.org.vn/document/khuyen-cao-ve-chan-doan-va-dieu-tri-tang-huyet-ap-2022-625.htm
- ESC - Elevated Blood Pressure and Hypertension: https://www.escardio.org/guidelines/clinical-practice-guidelines/all-esc-practice-guidelines/elevated-blood-pressure-and-hypertension/
- American Heart Association - Monitoring Blood Pressure at Home: https://www.heart.org/en/health-topics/high-blood-pressure/understanding-blood-pressure-readings/monitoring-your-blood-pressure-at-home
- ACC/AHA 2025 High Blood Pressure Guideline: https://professional.heart.org/en/science-news/2025-high-blood-pressure-guideline