Đau ngực kéo dài hoặc tái diễn trong vài phút
DẤU HIỆU CẢNH BÁO CẤP CỨU (115)
American Heart Association mô tả một dấu hiệu cảnh báo điển hình của nhồi máu cơ tim là cảm giác khó chịu ở giữa ngực kéo dài hơn vài phút hoặc hết rồi tái xuất hiện. Cảm giác có thể là đè ép, bóp chặt, đầy tức hoặc đau.
Nếu triệu chứng mới xuất hiện và khác với những gì bạn từng có trước đây, đặc biệt ở người có nguy cơ tim mạch, nên ưu tiên đánh giá cấp cứu thay vì tự chờ ở nhà xem có hết hay không.
Đau lan ra tay, vai, lưng, cổ, hàm hoặc vùng thượng vị
Đau do thiếu máu cơ tim có thể không khu trú ở ngực. Cảm giác khó chịu có thể lan tới một hoặc hai tay, vai, lưng, cổ, hàm hoặc vùng bụng trên. Đây không phải dấu hiệu bắt buộc, nhưng khi xuất hiện cùng đau ngực hoặc khó thở thì mức độ nghi ngờ bệnh tim mạch cấp tăng lên.
Đau ngực kèm khó thở, vã mồ hôi, buồn nôn hoặc choáng
Khó thở có thể xuất hiện cùng hoặc thậm chí không kèm đau ngực trong nhồi máu cơ tim. Các dấu hiệu khác gồm vã mồ hôi lạnh, buồn nôn, nôn, cảm giác mệt bất thường, tim đập nhanh hoặc không đều, chóng mặt và choáng.
Ở phụ nữ, người lớn tuổi và người đái tháo đường, biểu hiện có thể không điển hình. Một số người không có cơn đau ngực dữ dội mà chủ yếu mệt nhiều, khó thở, buồn nôn hoặc đau ở lưng, vai hay hàm. Vì vậy không nên dùng mức độ đau để tự kết luận rằng tình trạng có nguy hiểm hay không.
Đau ngực xảy ra khi nghỉ hoặc ngày càng dễ xuất hiện
Nếu trước đây chỉ đau khi gắng sức nhiều nhưng gần đây đau khi vận động nhẹ hơn, cơn kéo dài hơn, xuất hiện thường xuyên hơn hoặc xảy ra cả khi nghỉ, đây là thay đổi cần được đánh giá sớm. Những thay đổi về tính chất và ngưỡng gắng sức có thể gợi ý tình trạng thiếu máu cơ tim không còn ổn định.
Người đã được chẩn đoán bệnh mạch vành hoặc từng đặt stent càng không nên chủ quan khi kiểu đau thay đổi so với trước.
Đau ngực kèm ngất hoặc gần ngất
DẤU HIỆU CẢNH BÁO CẤP CỨU (115)
Ngất có thể do nhiều nguyên nhân, nhưng khi đi kèm đau ngực, khó thở hoặc hồi hộp, cần nghĩ đến những tình trạng tim mạch nghiêm trọng như rối loạn nhịp nguy hiểm, tắc nghẽn dòng máu hoặc biến cố vành cấp. Đây là tình huống cần đánh giá khẩn cấp.
Đau ngực không phải lúc nào cũng do tim, nhưng vẫn có tình huống nguy hiểm khác
Một số bệnh ngoài tim cũng có thể gây đau ngực đe dọa tính mạng. Ví dụ, thuyên tắc phổi có thể gây đau ngực, khó thở đột ngột, nhịp tim nhanh hoặc ngất. Bóc tách động mạch chủ cũng có thể gây đau ngực hoặc đau lưng dữ dội. Người bệnh không nên cố tự phân biệt các bệnh này tại nhà nếu triệu chứng nặng hoặc mới xuất hiện.
Đó là lý do cách tiếp cận an toàn khi đau ngực cấp là đánh giá mức độ nguy hiểm trước, rồi mới tìm nguyên nhân sau.
Nếu đau ngực chỉ kéo dài vài giây thì có phải chắc chắn không phải tim?
Không nên dùng một đặc điểm đơn lẻ để loại trừ hoàn toàn bệnh tim. Đau thoáng qua vài giây thường ít điển hình cho thiếu máu cơ tim hơn cảm giác kéo dài vài phút, nhưng bác sĩ vẫn cần nhìn toàn bộ bối cảnh: tuổi, bệnh nền, yếu tố nguy cơ, hoàn cảnh xuất hiện, triệu chứng kèm theo và kết quả thăm khám.
Tương tự, đau tăng khi ấn vào thành ngực hoặc thay đổi theo tư thế có thể gợi ý nguyên nhân cơ xương, nhưng điều này không thay thế đánh giá y khoa nếu có các dấu hiệu nguy hiểm khác.
Có nên tự uống thuốc rồi chờ xem?
Không nên tự dùng thuốc của người khác hoặc tự tăng liều thuốc tim mạch để 'thử xem có hết đau không'. Người đã được bác sĩ kê nitroglycerin ngậm dưới lưỡi cần sử dụng đúng kế hoạch đã được hướng dẫn riêng. Nếu triệu chứng nghi nhồi máu cơ tim, việc tự điều trị tại nhà không được làm chậm việc gọi cấp cứu.
Aspirin cũng không phải thuốc mọi người đều có thể tự uống trong mọi tình huống đau ngực, vì có những nguyên nhân đau ngực mà thuốc chống kết tập tiểu cầu có thể gây hại. Việc dùng thuốc khẩn cấp nên theo hướng dẫn của nhân viên y tế hoặc kế hoạch đã được bác sĩ chỉ định trước.
Khi nào có thể đặt lịch khám thay vì đi cấp cứu?
Nếu đau ngực nhẹ, đã tồn tại từ lâu, không có dấu hiệu báo động và không thay đổi về tính chất, bạn vẫn nên đặt lịch khám để tìm nguyên nhân nếu triệu chứng tái diễn. Những cơn khó chịu liên quan gắng sức, dù tự hết khi nghỉ, cũng cần được đánh giá vì có thể liên quan bệnh động mạch vành.
Nếu không chắc một cơn đau có phải cấp cứu hay không, nguyên tắc an toàn là ưu tiên đánh giá y tế sớm, nhất là khi người bệnh có bệnh tim mạch từ trước hoặc nhiều yếu tố nguy cơ.
Điều nên nhớ
ĐIỀU NÊN NHỚ
Đau ngực cần cấp cứu khi mới xuất hiện và kéo dài, tăng dần, xảy ra khi nghỉ hoặc đi kèm khó thở, vã mồ hôi lạnh, buồn nôn, đau lan, choáng hay ngất. Nhồi máu cơ tim không phải lúc nào cũng bắt đầu bằng một cơn đau dữ dội, và triệu chứng ở mỗi người có thể khác nhau. Nếu nghi ngờ biến cố tim mạch cấp, đừng tự lái xe nếu có lựa chọn an toàn hơn và đừng trì hoãn để chờ triệu chứng tự hết.
Nguồn tham khảo chính
- American Heart Association. Warning Signs of a Heart Attack, reviewed December 2024.
- AHA/ACC. 2021 Guideline for the Evaluation and Diagnosis of Chest Pain.
- Mayo Clinic. Coronary artery disease: Symptoms and causes.
- Mayo Clinic. Pulmonary embolism: Symptoms and causes.